شتر حیوانی هست که در قران مجید از آن چندین توشه بهعنوان آیاتی از آفرینش یادشده است .
آخرین گزارش اداره جهانی اقتصاد در سال 2016، عوامل ریسک را برای تحولات اقتصادی قرن حاضر، 29 زمینه مطرح نموده میباشد . کلیه این عامل ها از پیشزمینه تغییرات اقلیمی تبعیت میکنند که مهمترین ویژگی مربوط به گرم شدن زمین ناشی از سوخت فسیلی (تولید دیاکسید کربن) و مواد مشابه مانند گاز متان است که مورد انتها به حد زیادی به جمعیت و رشد دامهای اهلی برای رفع احتیاجات بشر مربوط میشود . لحاظ به ویژگیهای بارز این حیوان، بسیاری از محققان معتقد میباشند با اعتنا به مخاطراتی که در آینده دنیا با آن مواجه میباشد بیتردید شترها یکی از منجیان انسانها خواهند بود .
در اکوسیستم گرمسیری و نیمه گرمسیری، با مشخصههایی چون گرمای شدید، تبخیر فاحش، بارندگی جزئی آنهم با پراکنش نامنظم و اختلاف مضاعف رتبه حرارت در شبانهروز (که گاه به بیش از 35 سکو میرسد)، فقدان آب بهویژه آب قابل شرب که عرصه را بر ادامه حیات هر موجودی تنگ میکند، شتر صرفا دامی میباشد که با داشتن مشخصات بیولوژیکی استثنایی در چنین شرایط دشواری زیست و تولیدمثل میکند و با عادات چرایی مختص خود سبب ساز محافظت و احیای این مراتع می شود . این حیوان قادر میباشد در دمای 40 مرتبه هوا و 50 جایگاه شن صحرا که حیوان دیگری توان عبور ندارد، مسافر خود را به مقصد برساند . وجود شتر برای صحرانورد، راهبردی برای حضور در صحرا است و فارغ از او نمیتوانند ادعای ادامه حیات داشته باشند .
شترها نقش قابلتوجهی در بقاء و حیات انسانها بهخصوص در بخش وسیعی از آفریقا و آسیا داراهستند . این نقش عمیق و شگرف موجب گردیده که این حیوان در اغلب جمعیتهای روستایی و عشایری به بخشی از زندگی، تمدن و باورهای مردمان تبدیل شود . بهگونهای که در این جامعه ها داشتن شتر مایه افتخار و نشان قدرت، معیاری برای اعتبار اجتماعی و پایه بقاء خانواده و قبیله بوده و هست . مونس و راهگشای مردان بهخصوص در موقعیت طاقت فرسا و بخش ها بیابانی بوده است .
اگرچه به ادله پیشرفتهای یک سری دهه اخیر نقش شتر در زندگی انسانها کمرنگتر شده و استفاده از آن در کارهای کشاورزی، حملونقل و نیروی نظامی کاهش پیداکرده است، ولی هنوز هم در برخی مناطق بهویژه مناطق خشک و نیمهخشک زندگی فارغ از وجود شتر طاقت فرسا و سخت میباشد . شتر برای ساکنین این مناطق، تأمینکننده نیازهای روزانه زندگی و هم وسیلهای برای کسب درآمد است . خوشبختانه در سالهای اخیر کاربردهای جدیدی برای شتر تعریفشده و استفاده از این حیوان در صنعت گردشگری، فعالیتهای ورزشی، مراسم، جشنهای ملی و مذهبی و فیلمهای تاریخی افزایش و گسترشیافته میباشد و در خانواده شتر سانان شترهای یک کوهانِ به عامل گستردگی و میزان جمعیت دارای بیشترین اثرات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هستند .
برای توسعه و پایداری مناطق حاشیهای باید به بهره برداری منطقی و پایدار و محافظت منابع برای آیندگان توجه داشت . نزدیک نیمی از مراتع کشور در وضعیت بسیار فقیر و فقیر قرار دارا هستند که به خاطر وضعیت اقلیمی، عمدتاً در آنان گیاهان شادی پسند و نباتات خاردار میروید و شتر مهمترین دامی که با این اقلیم تطابق یافته و تولیدمثل و بازده اقتصادی دارااست . چنانچه رئیس درستی بر این مراتع اعمال شود، ارتقاء گنجایش یکسری برابری جمعیت شتر و ساخت تولیدات آن را شاهد خواهیم بود . زیرا در صورتیکه دستکم درصد از این مراتع به پرورش شتر اختصاص یابد و جهت هر نفر شتر مولد 50 هکتار مرتع در حیث گرفته شود، ظرفیت پایانی پذیرش شتر در این زیستگاهها در موقعیت فعلی مراتع، 400 هزار نفر شتر مولد (کل گله هزار نفر) برآورد میشود که تعدادی برابر جمعیت فعلی می باشد و با توجه به در لحاظ گرفتن روشهای جدید بهبود و بسط مراتع، این رقم قابلافزایش خواهد بود .
برخلاف سایر دامهای اهلی که مساله علمی رشد دام پیشرفت فراوانی پیداکرده و در بهبود و گسترش آن ها به عمل گرفته میشود، در مسئله شتر این مشاجره کمتر دخالت پیداکرده هست و داده ها رویش شتر بیشتر سینهبهسینه از پدر به پسر انتقالیافته میباشد و بازتابی از فرهنگ، آدابورسوم مردم عشایر و پرورشدهندگان شتر در هر حوزه میباشد . برای رهایی از این موقعیت باید سیاستهای رشد علمی با هدف ها تولیدی متناسب با توانمندیهای هرگونه و نژادی از شتر برنامهریزی شود و بر آن اساس از علوم تصحیح نژاد، تغذیه، تولیدمثل، بهداشت، مرتبه و مدیریت پرورش همراه با بالا بردن تمدن مدیریت رویش شتر دامداران، استفاده جست . تا این حیوان مانند دیگر دامهای اهلی بتواند در چرخه اقتصاد و تولید (گوشت، شیر، کرک، پوست، داروئی و فرآوردههای بیولوژیک) نقش خویش را ایفا نماید . از طرف دیگر تنوع زیاد و گستردگی شترها، ابزار و زمان بسیار مناسبی میباشد تا متخصصین علم ها ژنتیک و اصلاح نژاد، به کمک علم و تکنولوژی روز حداکثر استعمال را از این حیوان ارزش ژنتیکی بنمایند .
بدنه رحم کوتاه بوده و به شکل کوچکی بسط یافته است . در صورتی که شاخ های رحم به نسبت طولانی خیس از آن میباشد . آنگاه از لقاح و آبستنی ، رویان از Oviduct وارد شاخ های رحم می شود . در این محل جنین رشد و توسعه می یابد و جفت (placenta ) به وجود می آید . همپا با بزرگ شدن جنین به رحم منتقـل می شود . رحم عضوی عضلانی میباشد و اندازه ی آن در زمان آبستنی ارتقا می یابد . دیواره آن در حدود 10- 3 میلی متر میباشد لایه های آن از درون به خارج عـبارت اند از: آندومتر ، میو متر و لایه ی سروزی . کارانکول ها از مشخصه های رحم در نشخوارکنندگان می باشد و در حقیقت محل اتصال جفت می باشد .
گردن
رحم، واژن و فرج ( ( Cervix,Vagina and Vulva سرویکس یا این که گردن رحم سدی هست بین رحم و واژن که به اندازه ها ی مختلف ، از 3- 2 سانتی متر در تلیسه تا تقریبا" 10 سانتی متر در گاو بالغ چشم می شود که دارای دیواره فیبروزی ضخیمی میباشد . به رخ پیچ خورده می باشد و صرفا در موقع وضع حمل و فحلی گشوده میباشد . بدین ترتیب این مجرا رحم را مسدود می نماید .
واژن به سمت خلف از گردن رحم تا خروجی دستگاه تناسلی ادامه می یابد و ارتفاع آن بسته به آبستنی یا این که عدم آبستنی تتغییر می کند . در کف واژن مجرای خروج ادرار قرار دارااست و در سمت عقب آن ته کیسه قرار دارااست . دیواره آن سفت و قابل انعطاف است و لایه پوششی یا این که اپیتلیوم آن با سیکل تخمدانی تغییر تحول می کند . سلول های نزدیک گردن رحم میکوس ترشح می نمایند و در سطح فحلی فعال میباشد . در آخری قسمت ، از دستگاه تناسلی دام ماده فرج قرار داراست .
شناخت
با دستگاه تناسلی دام نر دستگاه ایجاد نظیر حیوان نر مشتمل بر اندام های اولیه، ثانویه و ضمینه است . بیضه ها اعضای اول جنسی دام نر میباشند که در کیسه بیضه (Srotum) جای دارا هستند . اعضای ثانویه ی جنسی نر مجاری هستند که اسپرم را از بیضه ها به خارج بدن منتقل می کند . و از مجاری آوران ( Efferent Ducts ) که درون بیضه ها قرار دارد، اپیدیدیم ، کانال دفران ، آلت تناسلی و مجاری ادراری تشکیل شده است . غده ی پروستات ، غدد وزیکول سمینال و غدد کوپر اندام های ضمینه را تشکیل می دهند .
اسپرماتوزوآ در دمایی زیر تر از دمای تن ایجاد می شود . بر همین مبنا بیضه ها در بیرون از تن باطن کیسه قرار داراهستند . کیسه ی بیضه از داخل با بافت عضلانی دارتوس پوشیده شده هست که می تواند در هوای سرد کیسه بیضه را به درون بدن نزدیک کند و در هوای گرم عکس این عمل را انجام دهد . اندازه آن در حیوان ها مختلف متعدد هست . هر بیضه بوسیله یک بند به بدن متصل است . سرخرگ اسپرماتیک داخلی و سیاهرگ اسپرماتیک در نصیب قدامی و کانال وابران در قسمت خلفی بند بیضه قرار داراست .
هر بیضه به وسیله دو لایه به اسم فیبروزی به نام تونیکا واژینالیس که ادامه پرده صفاق هست پوشیده گردیده می باشد .
ساختمان
داخلی بیضه بخش درونی بیضه به وسیله غشاهای فیبری یا این که دیوارهایی به اسم سپتوم(Septum) به بخش هایی تقسیم شده میباشد که لوبول خوانده می شود .هر لوبول 4 لوله اسپرم ساز را احاطه می نماید . درون هر لوبول به وسیله بافت کانال ای که دربردارنده رگ های خونی ، اعصاب و سلول های لیدیگ می باشد . این لوله ها دارای پیچ خوردگی های فراوانی هستند لایه داخلی این لوله ها به وسیله دو گونه سلول پوشیده شده اند: سلول های اسپرماتوگونی که اسپرماتوزوئید ایجاد می کند و سلول های سرتولی که سلول های اسپرماتوگونی را تغذیه می کنند .
اعضای
ثانویه جنسی در حیوان نر لوله های آوران به وسیله مجرای باریکی به اسم آوران با اپیددییم دارای ارتباط می شوند . عبور اسپرماتوزآ با عبور از درون اپیددییم با بلوغ همراه میباشد . این بلوغ مشتمل بر تکامل و تمایز و پیدا کردن توان تحرک است . مجرای وابران اسپرماتوزوآ را از اپیددییم بیرون می نماید و به مجرای ادراری می موفقیت .
اندام
های ضمینه دستگاه تناسلی دام نر غده پروستات غده کوچکی میباشد که در بالای گردن مثانه و نزدیک به اولِ مجرای ادراری قرار دارااست . دو غده وزیکول سمینال به لوبولهای کوچک تری تقسیم می شوند که در دو طرف گردن مثانه نزدیک غده پرستات قرار دارا هستند . غدد کوپر در دو طرف مجرای ادرای قرار دارند و با ترشح مایع قلیایی منجر خنثی کردن اسیدیته منی در هنگام انزال منی می شود در راستی با این عمل منجر زنده ماندن اسپرماتوزآ می شود . غدد ضمینه تناسلی قسمتی از ترکیبات مایع اسپرم را نیز ترشح می نمایند .
سیکل
فحلی ( Estrous Cycle ) در کالبد گشایی دستگاه تناسلی حیوان ماده آشنا شدیم که ساختمان تخمدان موقعیت استوار و ثابتی ندارد و پیوسته در خلال چرخه های رشد فولیکول، تخمک گذاری، چک فولیکول و رویش وتحلیل جسم زرد رنگ تغییراتی در سطح ظاهری آن به وجود می آورد .
سیکل ایجاد نظیر در گاو دربرگیرنده یک سلسله اتفاقات معینی میباشد که پس از سن بلوغ چهره می دهد . این سیکل در گاوها به طور متوسط 21 روز ارتفاع می کشد .(در بعضا گاو در حدود 24- 17 روز ) و این شامل مهیا شدن سیستم ساخت مانند یا فحلی و آزاد شدن تخمک از تخمدان میباشد .
روز
1- 0 در این دوران گاو فحل است و در موقعیت فحلی ایستا قرار دارااست (standing heat) . روز 0 به طور میانگین 18 ساعـت ( در برخی 24- 18 ساعت) طول می کشد . در حدود 12 ساعت پس از حالت ایستایی فولیکول گراف رسیده ذیل پدیده آزاد شدن تخمک از تخمدان رها می شود و اندازه زیادی هورمون LH را از غده هیپوفیز آزاد می نماید .
روز
1 و 2 سلول ها به هم دیگر متصل می شوند و فولیکول تغییرو تحول می یابد و ماده ای با سلول های رنگ زرد رنگ به اسم کورپوس لوتئوم یا این که جسم زرد رنگ باقی می ماند . این تغیر در سلول ها به ادله هورمون های فعال بخصوص LH روی می دهد .